ჩხრეკა და შენი უფლებები: სრული გზამკვლევი ნაბიჯ-ნაბიჯ

ჩხრეკა სისხლის სამართლის პროცესში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ამავდროულად ყველაზე ინტენსიური საგამოძიებო მოქმედებაა, რომელიც  ზემოქმედებს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებზე, მათ შორის საკუთრებისა და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაზე. სწორედ ამიტომ, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსი ჩხრეკისა და ამოღების ჩატარების წესს მკაცრად არეგულირებს და სამართალდამცავ ორგანოებს ავალდებულებს, თითოეული მოქმედება კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით განახორციელონ.

ჩხრეკის ჩატარება არ ნიშნავს, რომ გამოძიებას შეუზღუდავი უფლებამოსილება აქვს. პირიქით, კანონი ადგენს როგორც ჩხრეკის ჩატარების საფუძვლებსა და პროცედურას, ისე იმ პირის უფლებებს, რომლის მიმართაც აღნიშნული საგამოძიებო მოქმედება ხორციელდება. ამ წესების დარღვევამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს როგორც ჩხრეკის კანონიერებაზე, ისე მოპოვებული მტკიცებულებების დასაშვებობაზე.

აღნიშნული გზამკვლევი დეტალურად, ნაბიჯ-ნაბიჯ აგიხსნით, როგორ უნდა იმოქმედოთ, როდესაც კანონი თქვენს კარზე აკაკუნებს, და როგორ აქციოთ თქვენი უფლებების ცოდნა საუკეთესო დაცვად.

პირველი ნაბიჯები, როდესაც ჩხრეკა იწყება

როდესაც პოლიციელი გაჩერებთ ან სახლში გესტუმრებათ ჩხრეკის მიზნით, თქვენი პირველი რეაქცია არ უნდა იყოს აგრესია ან პანიკა. გახსოვდეთ: ფიზიკური წინააღმდეგობის გაწევა მხოლოდ დაგიმძიმებთ მდგომარეობას.

• მოითხოვეთ საბუთები: თავაზიანად, მაგრამ მტკიცედ სთხოვეთ სამართალდამცავებს წარადგინონ სამსახურებრივი მოწმობები. თქვენ გაქვთ უფლება იცოდეთ, ვინ გესაუბრებათ.
• იკითხეთ მიზეზი: დასვით პირდაპირი კითხვა: „რა საფუძვლით ტარდება ჩხრეკა?“
• მოითხოვეთ სასამართლო განჩინება: საქართველოს კანონმდებლობით, საცხოვრებელი ბინაში ჩხრეკის ჩატარება საჭიროებს სასამართლოს განჩინებას.

რა უნდა ეწეროს სასამართლოს განჩინებაში?

სასამართლოს განჩინებაში აუცილებლად უნდა იყოს მითითებული:

• ის უძრავი ან მოძრავი ქონება, სადაც ჩხრეკის ჩატარებაა ნებადართული;
• ქონების მფლობელის ვინაობა, თუ იგი ცნობილია;
• პირი, რომლის პირადი ჩხრეკაც უნდა განხორციელდეს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში);
• აღმოსაჩენი და ამოსაღები სავარაუდო საგანი, დოკუმენტი, ნივთიერება ან სხვა ობიექტი და მისი გვარეობითი ნიშნები;
• წინააღმდეგობის შემთხვევაში პროპორციული იძულების გამოყენების უფლება.

მნიშვნელოვანი გამონაკლისი (გადაუდებელი აუცილებლობა): კანონი უშვებს ჩხრეკას სასამართლო განჩინების გარეშეც, თუ არსებობს „გადაუდებელი აუცილებლობა“ (მაგალითად, მტკიცებულების განადგურების რეალური საფრთხე ან ცხელ კვალზე დევნა). თუმცა, ამ შემთხვევაშიც, პოლიცია ვალდებულია ჩხრეკიდან 24 საათში მიმართოს სასამართლოს მისი კანონიერების დასადასტურებლად.

სასამართლოს განჩინება ძალას კარგავს, თუ ჩხრეკა მისი გაცემიდან 30 დღის განმავლობაში არ დაწყებულა. ამიტომ მოქალაქეს უფლება აქვს, ყურადღება მიაქციოს განჩინების თარიღსაც.

რა უნდა გააკეთოს გამომძიებელმა ჩხრეკის დაწყებამდე?

სანამ ჩხრეკა დაიწყება, გამომძიებელი ვალდებულია:

• გაგაცნოთ სასამართლოს განჩინება, ხოლო გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში – დადგენილება;
• მოგთხოვოთ ხელმოწერით დაადასტუროთ, რომ გაეცანით აღნიშნულ დოკუმენტს;
• შემოგთავაზოთ განჩინებაში მითითებული საგნის, დოკუმენტის ან სხვა ობიექტის ნებაყოფლობით გადაცემა.

თუ აღნიშნულ ნივთს ნებაყოფლობით გადასცემთ, ეს ფაქტი ოქმში ფიქსირდება. მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ უარს განაცხადებთ ან ნივთს სრულად არ გადასცემთ, გამომძიებელს უფლება აქვს, განახორციელოს იძულებითი ამოღება.

დააფიქსირეთ პროცესი (ვიდეო და აუდიო ჩაწერა)

თანამედროვე ეპოქაში ტექნოლოგია თქვენი საუკეთესო დამცველია. თუ ჩხრეკა მიმდინარეობს საჯარო სივრცეში, თქვენ ან თქვენს გვერდით მყოფ პირებს გაქვთ სრული უფლება გადაიღოთ ვიდეო. პოლიციას არ აქვს უფლება წაგართვათ ტელეფონი მხოლოდ იმიტომ, რომ მათ მოქმედებებს აფიქსირებთ (თუ ტელეფონი თავად არ არის დანაშაულის საგანი). თუ ჩხრეკა სახლში ტარდება, მოითხოვეთ, რომ პოლიციამ გამოიყენოს სამკერდე ვიდეოკამერა ან თავად უზრუნველყოს პროცესის უწყვეტი ვიდეოჩაწერა.

რა უფლებები გაქვთ ჩხრეკის მიმდინარეობისას?

ჩხრეკისას თქვენ არ ხართ ვალდებული მხოლოდ დააკვირდეთ პროცესს. კანონი გაძლევთ არაერთ მნიშვნელოვან უფლებას, მათ შორის:

• მოითხოვოთ სამართალდამცველების ვინაობის დადგენა;
• გაეცნოთ სასამართლოს განჩინებას;
• მოითხოვოთ ადვოკატის მონაწილეობა;
• გააკეთოთ შენიშვნები ჩხრეკის ოქმში;
• მიიღოთ ოქმის ასლი;
• გაასაჩივროთ უკანონოდ ჩატარებული ჩხრეკა.

ამასთან, კანონით გამომძიებელს უფლება აქვს, ჩხრეკის დასრულებამდე ადგილზე მყოფ პირებს აუკრძალოს ტერიტორიის დატოვება ან ერთმანეთთან და სხვა პირებთან კომუნიკაცია. აღნიშნული შეზღუდვა აუცილებლად უნდა აისახოს ჩხრეკის ოქმში.

ოქმის შედგენა და შენიშვნების ძალა

ჩხრეკის დასრულების შემდეგ აუცილებლად დგება ჩხრეკის ოქმი. ეს არის უმნიშვნელოვანესი დოკუმენტი, რომელსაც მომავალში სასამართლო დაეყრდნობა.

• წაიკითხეთ ყოველი სიტყვა: არ მოაწეროთ ხელი ცარიელ ან ნახევრად შევსებულ ფურცელს.
• ჩაწერეთ თქვენი ვერსია: ოქმს აქვს სპეციალური გრაფა „შენიშვნები“. თუ მიგაჩნიათ, რომ ნივთი ჩაგიდეს, თუ პოლიციამ იძალადა, თუ არ გაგაცნეს უფლებები — ზუსტად ასე ჩაწერეთ შენიშვნებში. მაგალითად: „აღნიშნული ნივთი ჩემი არ არის, პოლიციამ ის თავად ამოიღო ჯიბიდან/ჩანთიდან და პროცესს არ ვესწრებოდი“.
• მოითხოვეთ ასლი: თქვენ კანონით გეკუთვნით ჩხრეკის ოქმის ასლი. აუცილებლად გამოართვით ის გამომძიებელს.

რა შეიძლება ამოიღონ ჩხრეკის დროს?

პირველ რიგში, ამოღებას ექვემდებარება სასამართლოს განჩინებაში მითითებული საგნები.

თუმცა კანონი გამომძიებელს უფლებას აძლევს ამოიღოს აგრეთვე:

• ნებისმიერი სხვა ობიექტი, რომელსაც შესაძლოა მტკიცებულებითი მნიშვნელობა ჰქონდეს;
• საგანი, რომელიც აშკარად მიუთითებს სხვა დანაშაულზე;
• სამოქალაქო ბრუნვიდან ამოღებული ნივთი ან ნივთიერება.

თითოეული ამოღებული ნივთი, შესაძლებლობის შემთხვევაში, უნდა წარედგინოს ჩხრეკაში მონაწილე პირებს, დეტალურად აღიწეროს, დაილუქოს და შეიფუთოს. შეფუთვაზე უნდა აღინიშნოს თარიღი და მონაწილეთა ხელმოწერები, გარდა იმ დოკუმენტებისა, რომელთა დალუქვა მათი შინაარსიდან გამომდინარე შეუძლებელია

შეიძლება თუ არა დაკეტილი ოთახის ან სეიფის გახსნა?

თუ პირი უარს ამბობს დაკეტილი საცავის, სადგომის, სათავსის ან სხვა მფლობელობის გახსნაზე, გამომძიებელს უფლება აქვს, თავად გახსნას იგი კანონის მოთხოვნების დაცვით.

ოქროს წესი: დუმილის უფლება და ადვოკატის ჩართვა

ყველაზე მთავარი უფლება, რომელიც საქართველოს კონსტიტუციით გაქვთ გარანტირებული, არის დუმილის უფლება და ადვოკატის ყოლის უფლება.

თქვენ არ ხართ ვალდებული მისცეთ ჩვენება საკუთარი თავის წინააღმდეგ. ნებისმიერ კითხვაზე შეგიძლიათ უპასუხოთ: „მე ვიყენებ დუმილის უფლებას და არ ვუპასუხებ კითხვებს ჩემი ადვოკატის მოსვლამდე“.

ხშირად, სტრესულ სიტუაციაში ადამიანები ამბობენ ისეთ რამეს, რაც შემდეგ მათ საზიანოდ გამოიყენება. ჩხრეკის დროს დაშვებული ერთი შეხედვით უმნიშვნელო პროცედურული დარღვევაც კი შესაძლოა მომავალში გადამწყვეტი გახდეს. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ პირველივე წუთებიდან საქმეში ჩაერთოს ადვოკატი, რომელიც შეამოწმებს, სრულად იყო თუ არა დაცული საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნები, სწორად შედგა თუ არა ჩხრეკისა და ამოღების ოქმი და არსებობს თუ არა უკანონოდ მოპოვებული მტკიცებულებების გასაჩივრების საფუძველი.

პროფესიონალური იურიდიული დახმარება ხშირად განსაზღვრავს არა მხოლოდ კონკრეტული საგამოძიებო მოქმედების, არამედ მთლიანად სისხლის სამართლის საქმის შედეგს.

პირადი ჩხრეკა – რა უნდა იცოდეთ?

თუ ჩხრეკის ადგილზე არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ რომელიმე პირმა დამალა ამოსაღები საგანი, შესაძლებელია მისი პირადი ჩხრეკაც, სასამართლოს წინასწარი განჩინების გარეშე. ასეთი შემთხვევა კანონით გადაუდებელ აუცილებლობად ითვლება.

თუ პირადი ჩხრეკა დაკავშირებულია გაშიშვლებასთან, იგი აუცილებლად უნდა ჩაატაროს იმავე სქესის პირმა, ხოლო პროცესში მხოლოდ იმავე სქესის წარმომადგენლები შეიძლება მონაწილეობდნენ. აღნიშნული მოთხოვნა ადამიანის ღირსებისა და პირადი ცხოვრების დაცვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გარანტიაა.

ჩხრეკა მხოლოდ საგამოძიებო მოქმედება არ არის — ეს არის პროცესი, სადაც ხშირად წყდება ადამიანის ბედი. პოლიციის მიერ დაშვებული თუნდაც მცირე პროცედურული შეცდომა (მაგალითად, უნებართვო ჩხრეკა, ოქმის არასწორად შევსება, უფლებების განუმარტებლობა) ჩვენს კვალიფიციურ ადვოკატებს აძლევს შანსს, ჩხრეკის შედეგად მოპოვებული მტკიცებულებები ბათილად ცნონ სასამართლოში. კერძოდ, უკანონო ჩხრეკით მოპოვებულ ნივთს სამართლებრივი ძალა არ გააჩნია.

KH&PARTNERS-ის გუნდი მზად არის დაიცვას თქვენი ინტერესები 24/7 რეჟიმში. ჩვენი გამოცდილი სისხლის სამართლის ადვოკატები უზრუნველყოფენ:

• ჩხრეკის პროცესზე დაუყოვნებელ გამოცხადებას;
• სამართალდამცავთა მხრიდან უფლებამოსილების გადამეტების აღკვეთას;
• საგამოძიებო მოქმედებების კანონიერების დეტალურ ანალიზს და გასაჩივრებას.

რატომ გვენდობიან?

▪️ 33+ წლის გამოცდილება სამართლის სფეროში
▪️ 160+ იურისტი გლობალურ ქსელში
▪️ 2000+ ბიზნეს მომხმარებელი და კმაყოფილი კლიენტი
▪️ 96% მოგებული საქმე და 100+ გამამართლებელი განაჩენი
▪️ ISO სტანდარტი და სერვისის უმაღლესი ხარისხი
▪️ დაზღვეული იურიდიული მომსახურება

🌍 საერთაშორისო მასშტაბი — ჩვენი გეოგრაფია მოიცავს ქვეყნებს: საქართველო, აშშ, საფრანგეთი, ესპანეთი, უკრაინა, თურქეთი, ჩინეთი, სამხრეთ კორეა და სხვა.

ჩვენი ფილოსოფია: სიმშვიდე, სანდოობა და გამარჯვება!

დაგვიკავშირდით დღესვე და დავგეგმოთ სამუშაო შეხვედრა:

📞 +995 595 17 17 41

✉️ info@khlaws.com

📍 თბილისი, საქართველო